Evde bakım gerektiren kişilerde solunumla ilgili sorunlar, hastaneye yatışların en sık nedenleri arasındadır. Bu sorunların önemli bir bölümü, ailenin doğru bilgilendirilmesiyle daha erken fark edilebilir.
Yatağa bağımlı ya da hareket kapasitesi ileri düzeyde kısıtlı kişilerde birkaç etken bir araya gelir: hareketsizlik akciğerin bazı bölgelerinin havalanmasını azaltır, öksürük gücü zayıflar, salgılar birikir ve yutma sorunu varsa aspirasyon riski ortaya çıkar.
Evde solunum bakımının amacı, bu riskleri azaltmaya yönelik günlük bir düzen kurmak ve bakım verenleri bu düzeni sürdürebilecek şekilde eğitmektir. Programın sürdürülebilirliği doğrudan ailenin ne kadar rahat uygulayabildiğine bağlıdır; bu yüzden plan gerçekçi ve uygulanabilir tutulur.
Ele alınan başlıklar
- Pozisyonlama ve pozisyon değişikliği: Gövdenin yükseltilmesi, düzenli pozisyon değişimi ve bunun akciğer havalanmasına etkisi.
- Sekresyon yönetimi: Kişiye uygun hava yolu temizleme tekniklerinin belirlenmesi ve aileye öğretilmesi.
- Öksürük desteği: Manuel destek teknikleri ve uygun görülen kişilerde cihaz desteği.
- Aspirasyon riski: Yutma güvenliğiyle ilgili gözlemler, beslenme sırasında pozisyon ve gerektiğinde ilgili uzmana yönlendirme.
- Eklem hareketliliği: Göğüs kafesi ve gövde hareketliliğini korumaya yönelik uygulamalar.
- Cihaz kullanımı: Evde solunum cihazı varsa doğru kullanım, temizlik ve bakım.
- Erken uyarı belirtileri: Hangi bulguda hekime, hangi bulguda acile başvurulacağının netleştirilmesi.
Bakım verenler için erken uyarı belirtileri
Aşağıdaki bulgularda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
- Solunum sayısının belirgin artması, nefes alırken kaburga aralarının veya boyun çukurunun çekilmesi
- Dudaklarda, tırnaklarda veya ciltte morarma
- Bilinç durumunda değişiklik, aşırı uykululuk ya da huzursuzluk
- Balgamın renk, kıvam veya miktarında belirgin değişiklik
- Ateş yükselmesi
- Beslenme sırasında sık öksürme, boğulma hissi veya sesin ıslak-çatallı hâle gelmesi
- Oksijen satürasyonunda kişiye özel belirlenmiş sınırın altına düşme
Bu sınırların her kişi için ayrı belirlenmesi ve ailenin buzdolabına asılabilecek yazılı bir plana sahip olması önerilir.
Bakım verenin kendisi
Bakım verenlerde tükenmişlik yaygındır ve genellikle konuşulmaz. Uygulamaların bakım verenin kendi beline ve omuzlarına zarar vermeyecek şekilde öğretilmesi, gün içine gerçekçi molalar yerleştirilmesi ve mümkün olduğunda bakımın birden fazla kişi arasında paylaştırılması programın parçasıdır. Sürdürülemeyen bir plan, iyi bir plan değildir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel öneri yerine geçmez. Fizyoterapist tanı koymaz; değerlendirme yapar ve hekim yönlendirmesi çerçevesinde program planlar. Hangi tekniklerin size uygun olduğu, yüz yüze bir solunum değerlendirmesiyle belirlenir. Uygulamalara başlamadan önce hekiminize ve fizyoterapistinize danışınız.
Ani başlayan ya da giderek şiddetlenen nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudak ve tırnaklarda morarma veya bilinç bulanıklığı acil bir durumun belirtisi olabilir. Böyle bir durumda egzersiz denemeyin; vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık Sorulan Sorular
Bu karar kişinin durumuna göre hekim tarafından verilir. Aspiratör her durumda gerekli değildir; birçok kişide etkin öksürük teknikleri ve uygun hava yolu temizleme yöntemleri yeterli olabilir. Cihaz gerekiyorsa doğru kullanım ve temizlik mutlaka öğretilmelidir.
Sıklık kişiye göre planlanır ve sabit değildir; sekresyon miktarına, enfeksiyon dönemlerine ve genel duruma göre değişir. Plan yazılı olarak verilir ve gerektiğinde güncellenir.
Eğitim, kişinin kendi ev ortamında ve kullanılan gerçek ekipmanla verildiğinde en verimli sonucu verir. Bu mümkün olmadığında klinikte uygulamalı olarak gösterilir ve yazılı yönerge ile desteklenir.