Solunum kasları da diğer iskelet kasları gibi çalıştırılabilir. Pazu kası nasıl dirence karşı çalışarak güçleniyorsa, nefes alma kasları da uygun şekilde ayarlanmış bir dirence karşı çalıştırılabilir.
Diyafram, ana solunum kasımızdır ve gün boyunca hiç durmadan çalışır. Ancak kronik akciğer hastalıkları, uzun süreli hareketsizlik, yoğun bakım yatışı, nörolojik hastalıklar ve yaşlanma gibi durumlarda solunum kaslarının kuvveti azalabilir. Kuvvet azaldığında aynı iş için daha fazla çaba gerekir; bu da nefes darlığı hissi olarak yaşanır.
Solunum kası eğitimi (Inspiratory Muscle Training — IMT), elde tutulan küçük bir cihaza karşı nefes alarak bu kasların çalıştırılması esasına dayanır. Uygulamanın anahtarı, direnci rastgele değil ölçüme dayalı biçimde belirlemektir.
Neden önce ölçüm?
Direnç çok düşük ayarlanırsa çalışma uyarı oluşturmaz; çok yüksek ayarlanırsa kişi tekniği bozarak boyun ve omuz kaslarıyla telafi etmeye başlar, hem yorulur hem de yanlış patern pekişir. Bu yüzden uygulamaya başlamadan önce solunum kas kuvveti ölçülür ve direnç bu değere göre belirlenir.
Ölçüm, program boyunca belirli aralıklarla tekrarlanır. Değerler değiştikçe direnç yeniden ayarlanır. Bu, ilerlemenin izlenebilmesinin de tek yoludur.
Doğru uygulama nasıl olmalı?
- Dik oturun; sırt desteklenmiş, omuzlar gevşek olsun
- Burun klipsi kullanın ve ağızlığı dudaklarınızla tam kavrayın — kaçak olmamalı
- Nefesi yavaş ve derin alın; ani ve sert çekiş etkili değildir
- Omuzların yükselmemesine, boyun kaslarının devreye girmemesine dikkat edin
- Nefes verişi serbest bırakın, zorlamayın
- Baş dönmesi, karıncalanma veya belirgin yorgunlukta ara verin
- Cihazı düzenli temizleyin ve yalnızca kendiniz kullanın
Tekrar sayısı, set sayısı ve haftalık sıklık kişiye göre planlanır; standart bir reçete yoktur.
Kimler için düşünülebilir?
- Ölçümde solunum kas kuvveti düşük bulunan kişiler
- KOAH ve diğer kronik akciğer hastalıklarıyla yaşayanlar
- Kalp yetersizliği tanısı olan ve efor kapasitesi azalmış kişiler
- Ameliyat öncesi hazırlık dönemindekiler
- Uzun yatak istirahati veya yoğun bakım sonrası dönemdekiler
- Bazı nörolojik hastalıklarda, hekim onayı ve yakın izlemle
- Nefes performansını geliştirmek isteyen sporcular
Yakın zamanda pnömotoraks geçirmiş olmak, kontrolsüz astım, kulak zarı sorunları ve bazı akut tablolar IMT için uygun olmayabilir. Bu nedenle uygunluk hekim değerlendirmesi ve fizyoterapi değerlendirmesi ile birlikte belirlenir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel öneri yerine geçmez. Fizyoterapist tanı koymaz; değerlendirme yapar ve hekim yönlendirmesi çerçevesinde program planlar. Hangi tekniklerin size uygun olduğu, yüz yüze bir solunum değerlendirmesiyle belirlenir. Uygulamalara başlamadan önce hekiminize ve fizyoterapistinize danışınız.
Sık Sorulan Sorular
Cihazlar piyasada bulunabiliyor; ancak direnç ayarını ölçüm yapmadan belirlemek doğru olmaz. Ayrıca uygulamanın hangi durumlarda uygun olmadığını bilmek gerekir. Bu nedenle cihaz kullanımına değerlendirme sonrasında başlanması önerilir.
Bu, başlangıç kuvvetine, altta yatan tabloya ve programın ne kadar düzenli sürdürüldüğüne göre değişir. Süre veya sonuç taahhüdü verilmez; ilerleme belirli aralıklarla tekrarlanan ölçümlerle izlenir.
Sıklık kişiye göre planlanır. Kas eğitiminde toparlanma dönemi de programın parçasıdır; bu nedenle her gün maksimum yoğunlukta çalışmak genellikle tercih edilmez.