Kirli havayı kontrol edemezsiniz; ama o güne nasıl hazırlandığınızı planlayabilirsiniz.
Isınma sezonunda hava kirliliğinin arttığı günler, kronik akciğer hastalığı olan kişilerde öksürük, hırıltı ve nefes darlığını belirginleştirebilir. Bu günlerde dışarıdaki eforu azaltmak, yürüyüşü ev içine ya da havanın daha temiz olduğu saatlere taşımak, ev içinde duman kaynaklarını sınırlamak ve hekiminizle önceden konuşulmuş bir eylem planına sahip olmak işe yarar. Belirtiler artıyorsa planınızdaki adımları uygulayın; nefes darlığı ağırlaşıyorsa 112’yi arayın.
Ekim sonundan itibaren birçok şehirde aynı tablo tekrar eder: sabahları gri bir hava, akşamları soba ve kalorifer dumanı. Kronik akciğer hastalığı olan kişilerin bir kısmı bu dönemi “her kış aynı şey” diye tarif eder; öksürük artar, merdiven daha zor çıkılır, gece hırıltı başlar.
Hava kirliliği tek başınıza değiştirebileceğiniz bir şey değil. Ama o günlerde ne yapacağınızı önceden bilmek, kötü günlerin sayısını ve ağırlığını etkileyebilir.
Kirli hava akciğer hastasını neden daha çok etkiler?
Kirli havadaki partiküller ve gazlar hava yollarını tahriş eder. Sağlıklı bir kişide bu geçici bir boğaz tahrişi olarak kalabilir; ama hava yolları zaten hassas olan bir kişide öksürük, balgam, göğüste sıkışma ve nefes darlığı artabilir. Kirli havada hızlı ve derin nefes almayı gerektiren efor, akciğere ulaşan tahriş edici miktarını da artırır.
Kirli günü önceden fark etmek
Yaşadığınız şehrin hava kalitesi bilgisini düzenli takip etmek, günü planlamayı kolaylaştırır. Resmî ölçüm istasyonlarının verileri ve hava kalitesi uygulamaları bu konuda yol gösterebilir. Ayrıca kendi gözleminiz de değerlidir: hangi günlerde belirtilerinizin arttığını not ederseniz, bir süre sonra kendi örüntünüzü görürsünüz.
Kirli günlerde dış ortam
- Yoğun eforu ertelemek: hızlı yürüyüş, yokuş, ağır alışveriş taşımak gibi işleri daha temiz bir güne bırakın.
- Trafiğin yoğun olduğu cadde kenarları yerine daha sakin sokakları tercih edin.
- Dışarı çıkmak zorundaysanız tempoyu düşürün ve sık mola verin.
- Kirliliğin akşam saatlerinde yoğunlaştığı yerleşimlerde dış işlerinizi mümkünse gün içine alın.
Egzersizi tamamen bırakmak ise çoğu zaman çözüm değildir; hareketsiz geçen haftalar kas gücünü ve kondisyonu düşürür. Yürüyüşü o gün ev içine, koridora ya da kapalı bir alana taşımak daha dengeli bir seçenektir.
Ev içi de önemli
Kış aylarında zamanın büyük bölümü evde geçer. Ev içindeki hava kalitesi bu yüzden en az dış ortam kadar önemlidir:
- Evde ve araçta sigara içilmemesi, ilk ve en etkili adımdır.
- Soba kullanılıyorsa bakımının düzenli yapılması ve bacasının kontrol ettirilmesi gerekir; duman ve karbonmonoksit riski hafife alınmamalıdır.
- Kızartma, kömür ve odun dumanı, yoğun parfüm ve sprey temizlik ürünleri hava yollarını tahriş edebilir.
- Dış hava görece temizken kısa ve sık havalandırma yapın.
Eylem planınız hazır mı?
Kronik akciğer hastalığı olan kişilerin, belirtiler arttığında ne yapacaklarını gösteren yazılı bir plana sahip olması önemlidir. Bu planı hekiminizle birlikte hazırlayın; hangi belirtide neyi yapacağınızı, ne zaman hekime ve ne zaman acile başvuracağınızı içersin. İlaçlarınızda kendi başınıza değişiklik yapmayın. Alevlenme ile acil durumu ayırt etmek ve inhaler tekniğinizin doğru olması bu planın parçasıdır.
Beklemeden başvurmanız gereken durumlar
Nefes darlığı konuşmanızı zorlaştırıyorsa, dudak ve parmaklarınızda morarma, göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı ya da aşırı uykululuk varsa 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Evde soba kullanılıyorsa ve birden fazla kişide baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı başladıysa ortamı hemen terk edin ve 112’yi arayın.
Solunum fizyoterapisi bu dönemde ne yapar?
Solunum fizyoterapisi çerçevesinde kişiyi değerlendirir, hekim yönlendirmesiyle gelen kişilerin takibini yaparım. Kış öncesinde ev içinde uygulanabilecek bir hareket programı, nefes darlığında rahatlatan pozisyonlar ve balgam artışında hava yolu temizliği stratejileri bu takibin konusudur. Nefes egzersizlerini hekiminize ve fizyoterapistinize danışarak uygulayın.
Sık Sorulan Sorular
Zorunlu olmayan yoğun eforu daha temiz bir güne bırakmak, dışarıdaysanız tempoyu düşürmek ve trafiğin yoğun olduğu yerlerden uzak durmak önerilir. Belirtileriniz artıyorsa hekiminizle hazırladığınız eylem planını uygulayın.
Tamamen bırakmak yerine o gün yürüyüşü ev içine, koridora ya da kapalı bir alana taşımak daha dengeli bir seçenektir. Hareketsiz geçen haftalar kas gücünü ve kondisyonu düşürür.
Evde sigara içilmemesi, soba bakımının ve baca kontrolünün düzenli yapılması, kızartma ve yoğun sprey kullanımının sınırlanması ve dış hava görece temizken kısa ve sık havalandırma yapılması ev içi hava kalitesini destekler.
İlaçlarınızda kendi başınıza değişiklik yapmayın. Belirtiler arttığında ne yapacağınızı hekiminizle önceden yazılı bir plan hâlinde konuşun ve o plana göre hareket edin.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel öneri yerine geçmez. Solunum fizyoterapisinde çalışma, hekim değerlendirmesi ve yönlendirmesi çerçevesinde yürütülür. Hangi tekniklerin size uygun olduğu, yüz yüze bir solunum değerlendirmesiyle belirlenir. Uygulamalara başlamadan önce hekiminize ve fizyoterapistinize danışınız.
Ani başlayan ya da giderek şiddetlenen nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudak ve tırnaklarda morarma veya bilinç bulanıklığı acil bir durumun belirtisi olabilir. Böyle bir durumda egzersiz denemeyin; vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Bu konu hakkında ayrıntılı bilgi:
Kronik Akciğer Hastalığı Olanlar