Su, dumanı süzmez; soğutur. Soğuyan duman da daha rahat ve daha derine çekilir.
Nargilede dumanın sudan geçmesi onu süzmez, soğutur; soğuyan duman boğazı daha az yaktığı için daha derin ve daha uzun süre solunabilir. Tütünü ısıtan kömürden gelen gazlar ve ortak kullanılan ağızlık da tabloya eklenir. Elektronik sigaranın ürettiği şey ise su buharı değil, ısıtılmış bir aerosoldür ve hava yollarını tahriş edebilir. Bir ürünü diğeriyle değiştirmek bırakmak anlamına gelmeyebilir. Bırakmak istiyorsanız hekiminizden ve ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı’ndan destek alabilirsiniz.
Değerlendirme için gelen kişilerle konuşurken sık duyduğum iki cümle var: “Sigara içmiyorum, arada bir nargile.” ve “Elektronik sigara kullanıyorum, o sadece buhar.” İki cümlede de ortak bir rahatlık var: zararın bir şekilde azaltıldığı düşüncesi.
Bu yazıda bu iki inanışa akciğer tarafından bakmak istiyorum. Amacım kimseyi suçlamak değil; neyi soluduğumuzu doğru bilmek.
Su neyi süzer, neyi süzmez?
Nargilede duman, ağızlığa ulaşmadan önce suyun içinden geçer. Bu sırada soğur ve nemlenir. Sıcak ve kuru duman boğazı yakar, öksürtür; soğuyan duman ise çok daha “yumuşak” hissedilir. İnanışın kaynağı tam olarak bu histir.
Ancak dumanı yumuşak hissettiren şey, onun daha temiz olduğu anlamına gelmez. Tersine, boğaz daha az rahatsız olduğu için duman daha derin ve daha uzun çekilir, akciğerin daha derin bölgelerine ulaşır. Su, dumanı süzmez; içeri girmesini kolaylaştırır.
Bir nargile oturumu, bir sigara molası değildir
Nargile çoğunlukla sohbet eşliğinde, uzun bir oturumda içilir. Bu süre boyunca solunan duman miktarı, kısa bir sigara molasıyla kıyaslanamayacak kadar fazla olabilir. Buna birkaç ayrıntı eklenir:
- Tütünü ısıtan kömür, karbonmonoksit gibi gazlar üretir. Kapalı ve havasız mekânlarda nargile içtikten sonra baş ağrısı, baş dönmesi ya da bulantı yaşanması bu yüzden ciddiye alınmalıdır.
- Ağızlığın ortak kullanılması, solunum yolu enfeksiyonlarının kişiden kişiye geçmesini kolaylaştırabilir.
- Meyveli aromalar ve tatlı koku, içilen şeyin tütün olduğunu unutturabilir. “Tütünsüz” diye sunulan karışımlarda da yanma ve kömür dumanı vardır.
Elektronik sigara: “sadece buhar” değil
Elektronik sigaranın çıkardığı bulut, su buharına benzediği için masum görünür. Oysa solunan şey; nikotin, aroma maddeleri ve bunları taşıyan sıvıların ısıtılmasıyla oluşan bir aerosoldür. Hava yolları bu karışımı solumak için tasarlanmamıştır. Elektronik sigara kullanan kişiler öksürük, boğaz tahrişi ve hırıltı gibi şikâyetler tarif edebilir.
Isıtılmış tütün ürünleri için de benzer bir yanılgı vardır: Yanmanın olmaması, solunan şeyin zararsız olduğu anlamına gelmez. Bu ürünlerin akciğer üzerindeki uzun vadeli etkileri hâlâ araştırılıyor. “Henüz tam bilinmiyor” ifadesi, “zararsız” anlamına gelmez.
Birini bırakıp diğerine geçmek
Sigarayı bırakmak için elektronik sigaraya geçen, bir süre sonra ikisini birlikte kullanmaya başlayan kişilerle sık karşılaşıyorum. Bir ürünü diğeriyle değiştirmek, bırakmak anlamına gelmeyebilir. Hangi bırakma desteğinin size uygun olduğunu hekiminizle konuşun.
Bu maruziyetin izlerini solunum fizyoterapisi tarafında çoğu zaman sabah öksürüğünde, artan balgamda ve merdivende erken tükenen nefeste görüyorum. Burada dürüst olmak gerekir: Nefes eğitimi, devam eden bir maruziyetin üstünü örtmez. Hava yollarını tahriş eden kaynak sürdükçe yapılan çalışmanın etkisi sınırlı kalır.
Bırakmak istiyorsanız yalnız denemeyin
Hekiminiz, size uygun bırakma desteğini planlayabilir. Sigara bırakma poliklinikleri ve ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı da bu süreçte başvurabileceğiniz kaynaklardır. Bıraktıktan sonraki ilk haftalarda öksürüğün geçici olarak artması sizi şaşırtmasın; sigarayı bıraktıktan sonra akciğerlerde neler olduğunu ayrı bir yazıda anlatmıştım.
Beklemeden başvurmanız gereken durumlar
Nefes darlığı ağırlaşıyorsa, göğüs ağrısı, dudaklarda morarma ya da bilinç bulanıklığı varsa 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Kapalı bir ortamda nargile içilirken ya da sonrasında birden fazla kişide baş ağrısı, baş dönmesi ve bulantı başladıysa ortamı hemen terk edin ve 112’yi arayın.
Solunum fizyoterapisinin yeri
Solunum fizyoterapisi çerçevesinde kişiyi değerlendirir, hekim yönlendirmesiyle gelen kişilerin takibini yaparım. Bırakma sürecindeki ya da bıraktıktan sonra toparlanmak isteyen kişilerde nefes paterni, öksürük ve balgam yönetimi ile günlük işlerdeki efor kapasitesi değerlendirilebilir. Nefes egzersizlerini hekiminize ve fizyoterapistinize danışarak uygulayın.
Sık Sorulan Sorular
Süzmez. Su dumanı soğutur ve nemlendirir; bu da dumanın daha rahat ve daha derin çekilmesine yol açar. Tütünü ısıtan kömürden gelen gazlar da solunan karışıma eklenir.
Değil. Solunan şey; nikotin, aroma maddeleri ve sıvıların ısıtılmasıyla oluşan bir aerosoldür. Hava yollarını tahriş ederek öksürük ve hırıltı gibi şikâyetlere yol açabilir.
Bir ürünü diğeriyle değiştirmek bırakmak anlamına gelmeyebilir; birçok kişi zamanla ikisini birlikte kullanmaya başlar. Size uygun bırakma desteğini hekiminizle konuşun.
Tütünü ısıtan kömür, karbonmonoksit gibi gazlar üretir. Özellikle kapalı ve havasız ortamlarda baş ağrısı, baş dönmesi ve bulantı ciddiye alınmalıdır; birden fazla kişide başladıysa ortamı terk edip 112’yi arayın.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel öneri yerine geçmez. Solunum fizyoterapisinde çalışma, hekim değerlendirmesi ve yönlendirmesi çerçevesinde yürütülür. Hangi tekniklerin size uygun olduğu, yüz yüze bir solunum değerlendirmesiyle belirlenir. Uygulamalara başlamadan önce hekiminize ve fizyoterapistinize danışınız.
Ani başlayan ya da giderek şiddetlenen nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudak ve tırnaklarda morarma veya bilinç bulanıklığı acil bir durumun belirtisi olabilir. Böyle bir durumda egzersiz denemeyin; vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Bu konu hakkında ayrıntılı bilgi:
Tanısı Olmayanlar