“Yorulma, otur” cümlesi iyi niyetlidir. Ama uzun vadede yardımcı olmayabilir.
Bir yakınınızın nefesi daraldığında ilk içgüdünüz onu korumaktır. Oturtursunuz, eşyayı elinden alırsınız, “sen karışma, ben yaparım” dersiniz. Niyet tamamen iyidir.
Ancak kronik solunum hastalığıyla yaşayan biri için bu koruma, zamanla farklı bir şeye dönüşebilir.
Hareketsizlik döngüsü
Şöyle işler:
- Kişi hareket eder, nefesi daralır.
- Nefes darlığı rahatsız edici ve korkutucudur; kişi o hareketten kaçınmaya başlar.
- Kaçınma sürdükçe kas kütlesi azalır, kondisyon düşer.
- Azalan kondisyon, aynı işin daha çok oksijen gerektirmesi demektir.
- Böylece nefes darlığı daha erken ortaya çıkar.
- Kişi daha da az hareket eder ve döngü başa döner.
Her “otur, yorulma”, bu döngüye küçük bir katkı yapar. Kısa vadede rahatlatır, uzun vadede kapasiteyi daraltır.
Peki ne yapmalı?
Alternatif, kişiyi zorlamak değildir — bu da yanlış olur. Alternatif, desteklenmiş harekettir:
- İşi tamamen elinden almak yerine, birlikte ve molalarla yapmak
- Mesafeyi kısaltmak yerine, aynı mesafeyi daha uzun sürede kat etmeyi normalleştirmek
- “Yapamazsın” yerine “dinlenerek yapalım” demek
- Nefes darlığında kullanacağı pozisyonları birlikte öğrenmek
- Hareket sonrası toparlanma süresini birlikte gözlemek
Ne zaman durmak gerekir?
Elbette her nefes darlığında “devam et” demek de doğru değildir. Aşağıdaki durumlarda hareket durdurulmalı ve tıbbi yardım alınmalıdır:
- Alışılmışın dışında, ani başlayan veya hızla şiddetlenen nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Dudaklarda veya tırnaklarda morarma
- Baş dönmesi, bayılma hissi
- Bilinç bulanıklığı
- Konuşamayacak kadar nefes darlığı
Bu ayrımın —hangi darlığın “olağan efor darlığı”, hangisinin “durup yardım isteme” gerektirdiği— önceden konuşulup netleştirilmesi, hem kişiyi hem yakınlarını rahatlatır. Bu netleştirme, fizyoterapi programının parçasıdır.
Hasta yakınlarına
Bir yakınınızın kapasitesini korumak, onu hareketten uzak tutmakla değil; güvenli sınır içinde hareket etmesini desteklemekle olur. Bu sınırın nerede olduğunu tahmin etmek zorunda değilsiniz — değerlendirme sırasında belirlenebilir ve yazılı olarak elinizde olabilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel öneri yerine geçmez. Fizyoterapist tanı koymaz; değerlendirme yapar ve hekim yönlendirmesi çerçevesinde program planlar. Hangi tekniklerin size uygun olduğu, yüz yüze bir solunum değerlendirmesiyle belirlenir. Uygulamalara başlamadan önce hekiminize ve fizyoterapistinize danışınız.
Ani başlayan ya da giderek şiddetlenen nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudak ve tırnaklarda morarma veya bilinç bulanıklığı acil bir durumun belirtisi olabilir. Böyle bir durumda egzersiz denemeyin; vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Bu konu hakkında ayrıntılı bilgi:
Pulmoner Rehabilitasyon