“Yaşlandım, nefesim artık böyle olacak.” Bu cümle çoğu zaman tablonun tamamını açıklamaz.
Klinikte en sık duyduğum cümlelerden biri budur ve genellikle bir teslimiyetle söylenir. Oysa bu cümlenin içinde iki farklı şey birbirine karışmış durumdadır.
Yaşın gerçekten yaptığı şey
Yaşlanmayla birlikte solunum sisteminde bazı değişiklikler gerçekten olur:
- Göğüs kafesi ve kaburga eklemleri bir miktar sertleşir; genişleme azalır.
- Akciğer dokusunun esnekliği azalır.
- Solunum kaslarının kuvveti düşer.
- Öksürük refleksi ve hava yolu temizleme kapasitesi zayıflayabilir.
Bunlar yaşın kendisiyle ilgili, geri döndürülemeyen değişikliklerdir. Bu kısmı kabul etmek gerekir.
Ama tablonun diğer yarısı
Şimdi asıl mesele: bu kişilerin çoğunda kapasite kaybının önemli bir bölümü yaştan değil, hareketsizlikten kaynaklanır.
Az hareket eden bir kişide kas kütlesi azalır, kondisyon düşer, göğüs kafesi hareketliliği daha da kısıtlanır. Aynı iş —diyelim ki bir kat merdiven— artık daha fazla oksijen gerektirir. Kişi zorlanır, zorlandığı için daha az hareket eder ve döngü kendini besler.
Bu ikinci kısım üzerinde çalışılabilir. Kas dokusu ileri yaşta da uyarıya yanıt verebilir. Önemli olan; şiddetin doğru belirlenmesi, denge ve düşme riskinin gözetilmesi ve programın düzenli sürdürülmesidir.
Gerçekçi hedef nedir?
Hedef, yirmi yaşındaki kapasiteye dönmek değildir — bunu vaat etmek dürüst olmaz. Hedef somut ve günlük yaşamda hissedilen kazanımlardır:
- Market alışverişini tek seferde tamamlayabilmek
- Merdiveni daha az molayla çıkabilmek
- Torununu kucağına alabilmek
- Telefonda cümlesini bölmeden konuşabilmek
- Parkta biraz daha uzun kalabilmek
Bu hedefler hem ulaşılabilir olduğu hem de doğrudan hissedildiği için programın sürdürülmesini de kolaylaştırır.
Önemli bir ayrım
Burada kritik bir uyarı var: yeni başlayan ya da giderek artan nefes darlığını yaşa bağlamak doğru değildir.
Nefes darlığının kalp yetersizliği, akciğer hastalığı, kansızlık, tiroid sorunu gibi birçok tıbbi nedeni olabilir. Bu ayrımı ancak hekim değerlendirmesi yapabilir. Fizyoterapi programı, hekim değerlendirmesinin ardından planlanır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel öneri yerine geçmez. Fizyoterapist tanı koymaz; değerlendirme yapar ve hekim yönlendirmesi çerçevesinde program planlar. Hangi tekniklerin size uygun olduğu, yüz yüze bir solunum değerlendirmesiyle belirlenir. Uygulamalara başlamadan önce hekiminize ve fizyoterapistinize danışınız.
Ani başlayan ya da giderek şiddetlenen nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudak ve tırnaklarda morarma veya bilinç bulanıklığı acil bir durumun belirtisi olabilir. Böyle bir durumda egzersiz denemeyin; vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Bu konu hakkında ayrıntılı bilgi:
Yaşlılarda Solunum Kapasitesi