Hastalık geçti diye kondisyon kaldığı yerden devam etmez; dönüş de ayrılış kadar planlı olmalı.
Bir solunum yolu enfeksiyonunu atlattıktan sonra spora dönerken en sık yapılan hata, bırakılan yerden başlamaktır. Ateş, yaygın kas ağrısı ya da belirgin halsizlik sürerken yoğun egzersiz yapılmaz. Dönüş kısa ve hafif antrenmanlarla başlar; ertesi gün de iyi hissediliyorsa yük yavaşça artırılır. Göğüs ağrısı, çarpıntı, bayılma hissi ya da efora göre orantısız nefes darlığı antrenmanı bırakma işaretidir. Zatürre geçirdiyseniz ya da enfeksiyon ağır seyrettiyse yoğun antrenmana dönmeden önce hekiminizle konuşun.
“İki haftadır yatıyorum, yarışa hazırlanıyordum. Yarın kaldığım yerden devam etsem olur mu?” Sonbahar ve kış aylarında bu soruyu düzenli spor yapan pek çok kişiden duyuyorum. Hastalığın geçmesiyle kondisyonun geri gelmesi aynı şey değildir.
Bu yazı, solunum yolu enfeksiyonu sonrası antrenmana dönmek isteyen ve günlük işlerinde artık nefes darlığı yaşamayan kişiler için. Enfeksiyon geçtiği hâlde gündelik hayatta nefes darlığınız sürüyorsa enfeksiyon sonrası süren nefes darlığını anlattığım yazı size daha yakın olabilir.
Önce hastalığın gerçekten geride kalması
Ateş, yaygın kas ve eklem ağrısı, belirgin halsizlik ya da göğüste yanma sürerken yoğun egzersiz yapılmaz. Vücut hâlâ enfeksiyonla uğraşırken eklenen antrenman yükü toparlanmayı geciktirebilir.
Bazı enfeksiyonlar kalbi de etkileyebilir. Hastalık sırasında ya da sonrasında çarpıntı, göğüs ağrısı ya da eforla gelen alışılmadık bir nefes darlığı yaşadıysanız antrenmana dönmeden önce hekiminizle konuşun. Zatürre geçirdiyseniz, hastanede yattıysanız ya da enfeksiyon ağır seyrettiyse de dönüş zamanını hekiminizle birlikte belirleyin.
Dönüşün mantığı: kısa, hafif, sonra yavaş yavaş
Dönüşte ölçü takvim değil, vücudunuzun yanıtıdır.
- İlk antrenmanlar alışık olduğunuzdan belirgin biçimde kısa ve hafif olsun. Rahatça konuşabildiğiniz bir tempo iyi bir başlangıç ölçüsüdür.
- Önce süreyi, sonra yoğunluğu artırın; ikisini aynı anda artırmayın.
- Antrenmanın ertesi günü de kendinizi iyi hissediyorsanız bir sonraki adıma geçin. Yorgunluk günlerce sürüyorsa bir önceki seviyeye dönün.
- Isınma ve soğuma bölümlerini uzatın. Dışarıda çalışıyorsanız soğuk havada egzersiz yazısındaki düzenlemeler bu dönemde daha da önem kazanır.
- Uyku, sıvı alımı ve beslenme, antrenmanın kendisi kadar toparlanmanın parçasıdır.
Süren öksürük ne anlatır?
Enfeksiyon geçtikten sonra bir süre kuru bir öksürük ya da egzersizle artan bir hava yolu hassasiyeti kalabilir. Isınma sırasında başlayan, tempo arttıkça belirginleşen öksürük ya da göğüste sıkışma hissi tekrar ediyorsa geçiştirmeyin; hekiminize anlatın. Bu tablo kendiliğinden geçebileceği gibi ayrıca değerlendirilmesi gereken bir hava yolu duyarlılığına da işaret edebilir.
Antrenmanı hemen bırakmanız gereken işaretler
- Göğüs ağrısı ya da göğüste baskı
- Çarpıntı ya da kalp ritminde düzensizlik hissi
- Baş dönmesi, bayılma hissi
- Efora göre orantısız, dinlenince geçmeyen nefes darlığı
- Hırıltı ya da konuşamayacak kadar nefes nefese kalmak
Bu belirtiler dinlenmeyle geçmiyorsa ya da ağırlaşıyorsa 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Geçse bile antrenmana devam etmeden önce hekiminize başvurun.
Nefes tarafı da kondisyonun parçası
Hastalık döneminde yalnızca kaslar değil, nefes düzeni de değişebilir. Haftalarca öksüren, günlerini yatarak geçiren biri antrenmana döndüğünde nefesini daha hızlı ve göğsün üst kısmından aldığını fark edebilir. Tempoyla uyumlu bir nefes ritmi kurmak dönüşü kolaylaştırır; tempo ile nefes arasındaki ilişkiye koşarken yan ağrısı yazısında da değinmiştim.
Solunum fizyoterapisinin yeri
Solunum fizyoterapisi çerçevesinde kişiyi değerlendirir, hekim yönlendirmesiyle gelen kişilerin takibini yaparım. Enfeksiyon sonrası spora dönen kişilerde efor sırasındaki nefes paterni, toparlanma ve egzersiz kapasitesi değerlendirilebilir; dönüş planı buna göre kademelendirilir. Egzersiz ve nefes çalışmalarınızı hekiminize ve fizyoterapistinize danışarak planlayın.
Sık Sorulan Sorular
Belirli bir gün sayısından çok vücudunuzun yanıtına bakılır. Ateş, yaygın kas ağrısı ve belirgin halsizlik geçtikten sonra kısa ve hafif antrenmanlarla başlayın; ertesi gün de iyi hissediyorsanız yükü yavaşça artırın.
Zatürre ya da ağır seyreden bir enfeksiyon sonrası yoğun antrenmana dönmeden önce hekiminizle konuşun. Dönüş planı, toparlanmanıza ve değerlendirme sonuçlarına göre kademeli kurulur.
Enfeksiyon sonrası bir süre egzersizle artan bir öksürük kalabilir. Tekrarlıyorsa ya da göğüste sıkışma veya hırıltı eşlik ediyorsa hekiminize anlatın; ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.
Göğüs ağrısı, çarpıntı, baş dönmesi, bayılma hissi ya da efora göre orantısız nefes darlığı olursa antrenmanı bırakın. Dinlenmeyle geçmiyorsa 112’yi arayın.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel öneri yerine geçmez. Solunum fizyoterapisinde çalışma, hekim değerlendirmesi ve yönlendirmesi çerçevesinde yürütülür. Hangi tekniklerin size uygun olduğu, yüz yüze bir solunum değerlendirmesiyle belirlenir. Uygulamalara başlamadan önce hekiminize ve fizyoterapistinize danışınız.
Ani başlayan ya da giderek şiddetlenen nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudak ve tırnaklarda morarma veya bilinç bulanıklığı acil bir durumun belirtisi olabilir. Böyle bir durumda egzersiz denemeyin; vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Bu konu hakkında ayrıntılı bilgi:
Enfeksiyon Sonrası Solunum Rehabilitasyonu