Nefes, öğrenilebilir ve eğitilebilir bir beceridir.
1996'dan bu yana solunum fizyoterapisi alanında çalışıyorum. Amacım tek bir egzersiz vermek değil; nefesinizin nerede takıldığını birlikte anlamak ve günlük yaşamınızda size alan açacak, ölçülebilir bir program kurmak.
Otuz yıla yakın süredir tek bir soruyu soruyorum: Bu kişinin nefesi nerede takılıyor?
Hacettepe Üniversitesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Fakültesi'nden 1996'da mezun oldum ve mesleğe doğrudan solunum fizyoterapisi alanında başladım. Florence Nightingale Hastanesi, VKV Amerikan Hastanesi ve Memorial Şişli Hastanesi'nde toplam yirmi altı yıl boyunca yoğun bakımdan ayaktan izleme kadar geniş bir hasta yelpazesiyle çalıştım.
Bu süre içinde American Association for Respiratory Care bünyesinde uluslararası fellowship programlarını tamamladım; Cincinnati Children's Hospital, Mayo Clinic ve St. David's North Austin Medical Center'da farklı solunum bakım modellerini yerinde gördüm. 2010'dan bu yana aynı derneğin Türkiye'deki eğitim programlarında eğitmen ve koordinatör olarak görev alıyorum.
Nefes darlığı çoğu zaman “katlanılacak bir şey” sanılır. Oysa çoğu durumda üzerinde çalışılabilecek, ölçülebilir ve geliştirilebilir bir alan vardır.
- Beykent Üniversitesi'nde Hastane ve Sağlık Kurumları Yönetimi yüksek lisansı, İşletme Yönetimi doktorası
- AARC, TÜSAD, Türk Toraks Derneği ve Türkiye Fizyoterapistler Derneği üyesi
- Ulusal Nöroloji Kongresi ve Nörorehabilitasyon Sempozyumu davetli konuşmacısı
Solunum fizyoterapisi tek bir egzersiz değildir
Hangi tekniğin kullanılacağı; tanınıza, solunum paterninize, kas gücünüze ve günlük yaşamınızda nefesin sizi nerede kısıtladığına göre değişir. Aşağıdaki başlıklar en sık çalıştığım alanlardır.
Pulmoner Rehabilitasyon
Egzersiz eğitimi, solunum teknikleri ve hastalık yönetimi eğitimini bir araya getiren kapsamlı program.
Ayrıntılı bilgiKOAH'ta Solunum Fizyoterapisi
Büzük dudak solunumu, enerji koruma ve pozisyonlama ile nefes darlığı algısına yönelik çalışma.
Ayrıntılı bilgiSolunum Kası Eğitimi (IMT)
Diyafram ve yardımcı solunum kaslarına yönelik dirençli nefes eğitimi; ölçüme dayalı planlama.
Ayrıntılı bilgiHava Yolu Temizleme Teknikleri
Çıkarılamayan balgamda ACBT, otojen drenaj ve PEP cihazları ile sekresyon yönetimi.
Ayrıntılı bilgiAmeliyat Öncesi Solunum Hazırlığı
Cerrahi öncesi solunum kapasitesini hazırlama ve ameliyat sonrası uygulamaları önceden öğrenme.
Ayrıntılı bilgiNörolojik Hastalıklarda Solunum
ALS, MS, Parkinson ve inme sonrasında öksürük gücü ve solunum kapasitesinin desteklenmesi.
Ayrıntılı bilgiÇocuklarda Solunum Fizyoterapisi
Bebek ve çocuklarda oyunla bütünleşik, yaşa uygun sekresyon temizleme ve nefes çalışmaları.
Ayrıntılı bilgiEnfeksiyon Sonrası Rehabilitasyon
Enfeksiyon geçtiği hâlde süren nefes darlığı ve efor kısıtlılığında kademeli toparlanma programı.
Ayrıntılı bilgiSolunum fizyoterapisi yalnızca akciğer hastaları için değildir
Nefes; kas gücü, postür, hareket alışkanlıkları ve stresle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle çok farklı tablolarla gelen kişilerde solunum değerlendirmesi anlamlı olabilir.
Nefes Darlığı Yaşayanlar
Merdiven çıkarken, yürürken ya da konuşurken nefesi yetmeyen; efor kapasitesi düşen kişiler.
Ayrıntılı bilgiKronik Akciğer Hastalığı Olanlar
KOAH, astım, bronşektazi, interstisyel akciğer hastalığı gibi tanılarla yaşayanlar.
Ayrıntılı bilgiAmeliyat Öncesi ve Sonrası Dönemdekiler
Kalp, akciğer, üst batın ve büyük ortopedik cerrahi planlanan ya da geçirmiş kişiler.
Ayrıntılı bilgiNörolojik Tanısı Olanlar
Solunum kas gücü ve öksürük etkinliği etkilenen nörolojik tablolarla yaşayan kişiler.
Ayrıntılı bilgiBebekler ve Çocuklar
Sık akciğer enfeksiyonu geçiren, balgam çıkaramayan ya da doğuştan solunum sorunu olan çocuklar.
Ayrıntılı bilgiYaşlı Bireyler
Yaşla birlikte azalan solunum kapasitesinin korunması ve geliştirilebilir yanlarının çalışılması.
Ayrıntılı bilgiYoğun Bakım ve Uzun Yatış Sonrası
Uzun hareketsizlik sonrası kondisyon, kas ve solunum kapasitesi kaybı yaşayan kişiler.
Ayrıntılı bilgiTanısı Olmayanlar
Tanısı olmadığı hâlde çabuk yorulan, stresle nefesi daralan ya da performansını geliştirmek isteyenler.
Ayrıntılı bilgiİlk görüşmede ne oluyor?
Solunum fizyoterapisinde en kritik aşama, egzersizin kendisi değil ondan önceki değerlendirmedir. Aynı şikâyetin arkasında çok farklı mekanizmalar olabilir; program da buna göre değişir.
Aşağıdaki dört adım, ilk görüşmenin genel akışını gösterir. Uygulanacak testler ve teknikler kişinin durumuna göre belirlenir.
Ayrıntılı öykü ve dinleme
Şikâyetinizin ne zaman başladığı, hangi durumlarda arttığı, tanılarınız, kullandığınız ilaçlar ve günlük yaşamınızda nefesin sizi nerede kısıtladığı ayrıntılı olarak konuşulur. Varsa solunum fonksiyon testi, görüntüleme ve hekim raporlarınız birlikte değerlendirilir.
Solunum paterni değerlendirmesi
Nefesin hangi bölgeden alındığı, diyaframın kullanımı, solunum hızı ve ritmi, yardımcı kasların devreye girip girmediği, göğüs kafesi hareketliliği ve postür gözlenir. Öksürük etkinliği ve sekresyon durumu değerlendirilir.
Ölçüm ve fonksiyonel testler
Uygun olduğu durumlarda solunum kas kuvveti ölçümü, nefes tutma süresi, oturup kalkma ve yürüme temelli fonksiyonel testler, nefes darlığı ve yorgunluk skalaları kullanılır. Böylece ilerleme öznel izlenimle değil, sayıyla takip edilir.
Kişiye özel program ve izlem
Değerlendirme sonucuna göre teknikler, yoğunluk ve sıklık belirlenir; evde uygulanacak program yazılı olarak verilir. Belirli aralıklarla yeniden ölçüm yapılır ve program buna göre güncellenir. Gerekli görülen durumlarda hekiminize geri bildirimde bulunulur.
Ölçmediğim şeyi geliştirdiğimi söylemem
Solunum fizyoterapisinde ilerlemenin “kendimi daha iyi hissediyorum” cümlesiyle sınırlı kalmaması gerekir. Uygun olduğu durumlarda solunum kas kuvveti ölçümü, nefes darlığı ve yorgunluk skalaları, oturup kalkma ve yürüme temelli fonksiyonel testler kullanırım.
Böylece hem programın işe yarayıp yaramadığını görebiliriz hem de yoğunluğu doğru noktada tutabiliriz. Fazla yüklenmek de az yüklenmek kadar sorunludur.
- Yazılı ev programı: Ne yapacağınız, kaç tekrar ve hangi sıklıkta — yazılı olarak elinizde olur.
- Belirli aralıklarla yeniden ölçüm: Program sabit kalmaz, verilere göre güncellenir.
- Hekiminizle uyum: Gerekli görülen durumlarda hekiminize geri bildirimde bulunulur.
- Abartısız çerçeve: Kesin sonuç ya da süre taahhüdü verilmez; beklentiler gerçekçi tutulur.
Nefes hakkında merak edilenler
Klinikte en sık karşılaştığım soruları, sade ve abartısız bir dille yazıyorum.
Nefes Farkındalığı
Her Gün Binlerce Kez Yanlış Nefes Alıyor Olabilir misiniz?
Günde yaklaşık 20 bin kez nefes alıyoruz. Otomatik olması verimli olduğu anlamına gelmiyor — göğüs mü karnınız mı kalkıyor?
Akciğer Hastalıkları
KOAH'ta Nefes Darlığı Kontrol Edilebilir Bir Şey mi?
Nefes daraldığında ilk refleks hızlanmaktır; oysa bu döngüyü derinleştirebilir. Büzük dudak solunumu ve pozisyonlamanın rolü.
Cerrahi Dönem
Ameliyattan Önce Nefes Egzersizi: Neden Bu Kadar Önemli?
Ameliyat sonrası yüzeyselleşen nefesin hazırlığı, ameliyattan önce başlar. Öğrenme için en uygun zaman ağrısız olduğunuz dönemdir.
Merak edilenler
KOAH, astım, bronşektazi gibi kronik akciğer hastalıklarıyla yaşayan kişiler; kalp, akciğer veya üst batın cerrahisi planlanan ya da geçirmiş olanlar; nörolojik tanısı nedeniyle solunum kası gücü etkilenen kişiler; sık akciğer enfeksiyonu geçiren çocuklar ve enfeksiyon sonrası nefes darlığı süren yetişkinler için uygun olabilir. Ayrıca herhangi bir tanısı olmadığı hâlde çabuk yorulan, stresle nefesi daralan kişilerde de solunum paterni değerlendirmesi yapılabilir. Uygunluk, kişiye özel değerlendirme ile belirlenir.
Hayır. Tanı koymak hekimin yetkisindedir. Fizyoterapist; solunum paternini, kas gücünü, öksürük etkinliğini ve fonksiyonel kapasiteyi değerlendirir, buna göre program planlar ve gerektiğinde hekime yönlendirir. Bu web sitesindeki içerikler de tanı ya da tedavi önerisi değil, genel bilgilendirme amaçlıdır.
Genel farkındalık çalışmaları için bilgilendirici içerikler yararlı olabilir. Ancak hangi tekniğin, hangi yoğunlukta ve hangi sıklıkta uygulanacağı kişinin tanısına, solunum paternine ve mevcut kapasitesine göre değişir. Yanlış seçilen ya da aşırı yoğun uygulanan bir teknik yarar sağlamayabilir. Bu nedenle programın yüz yüze bir değerlendirmenin ardından planlanması önerilir.
Bu soruya herkes için geçerli tek bir yanıt vermek doğru olmaz. Süre; altta yatan tabloya, solunum kas gücüne, eşlik eden hastalıklara ve en önemlisi kişinin evde programı ne kadar düzenli sürdürdüğüne göre değişir. Kesin süre veya sonuç taahhüdü verilmez; ilerleme, belirli aralıklarla tekrarlanan ölçümlerle izlenir.
Hayır. Solunum fizyoterapisi, hekiminizin planladığı tıbbi tedavinin yerine değil yanında yer alır. İlaçlarınızı fizyoterapiye başladığınız için bırakmanız ya da dozunu değiştirmeniz söz konusu değildir; ilaç düzenlemesi yalnızca hekiminizin kararıyla yapılır.
Nefesinizi birlikte değerlendirelim
Solunum paterninizin size uygun olup olmadığı ancak yüz yüze bir değerlendirmeyle anlaşılır. Randevu talebi için iletişime geçebilirsiniz.