Hedef çocuğu dersten korumak değil, dersi çocuğun nefesine göre planlamaktır.
Astımı hekimin planladığı tedaviyle kontrol altında olan çocukların birçoğu beden eğitimi dersine ve oyunlara katılabilir. Hareketten uzak tutulan çocukta kondisyon düşer; düşen kondisyon da aynı oyunda daha erken nefes nefese kalmaya yol açar. Ders öncesi uygulanacak plan, ısınmanın nasıl yapılacağı ve kurtarıcı ilacın okulda nerede duracağı hekimle konuşulmalı, öğretmen bilgilendirilmelidir. Ders sırasında belirgin nefes darlığı, hırıltı ya da konuşmada zorlanma olursa çocuk durdurulur ve hekimin verdiği plan uygulanır; belirtiler geçmiyor ya da ağırlaşıyorsa 112 aranır.
Okul döneminde ailelerden sık duyduğum bir soru var: “Çocuğumun astımı var, beden eğitimi dersinden muafiyet alalım mı?” Arkasında çok anlaşılır bir kaygı yatıyor: Ders sırasında nefesi daralırsa, yanında ben yokken ne olacak?
Bu yazıda bu kaygıyı küçümsemeden, muafiyetin her zaman koruyucu bir seçim olmadığını ve dersin nasıl daha güvenli planlanabileceğini konuşmak istiyorum. Çocuğunuzun derse katılıp katılamayacağına ve ne ölçüde katılacağına ise hekiminiz karar verir.
Hareketten uzak kalmanın bedeli
Dersten ve teneffüsteki oyunlardan uzak tutulan çocukta kondisyon zamanla düşer. Kondisyonu düşen çocuk aynı oyunda arkadaşlarından daha erken nefes nefese kalır. Bu da hem çocuğun hem ailenin “demek ki hareket ona iyi gelmiyor” düşüncesini güçlendirir. Döngü böyle kurulur.
Buna bir de sosyal taraf eklenir: Kenarda oturan çocuk kendini akranlarından farklı hissedebilir. “Otur, yorulma” demenin neden yanlış olabileceğini yetişkinler için anlatmıştım; benzer bir döngü çocuklarda da görülür.
Dersten önce hekimle konuşulması gerekenler
- Çocuğunuzun astımı şu an kontrol altında mı?
- Dersten önce uygulanması gereken bir plan var mı; varsa ne zaman?
- Kurtarıcı ilacı okulda nerede duracak, gerektiğinde kim ulaştıracak?
- Hangi belirtide ders bırakılmalı, hangi belirtide acil yardım istenmeli?
Bu planı yazılı hâle getirmek hem aileyi hem okulu rahatlatır.
Öğretmenle neyi paylaşmalı?
Beden eğitimi öğretmeni çoğu zaman yalnızca “astımı var” bilgisiyle yetinmek zorunda kalır. Daha işe yarayan, kısa ve somut bir paylaşımdır: Çocuğun hangi durumlarda zorlandığı, ısınmaya neden ihtiyaç duyduğu, ilacının nerede olduğu, hangi belirtide dersi bırakması gerektiği ve ailenin nasıl aranacağı.
Çocuğa da kendi başına söyleyebileceği bir cümle öğretmek işe yarar: “Nefesim sıkıştı, durmam gerekiyor.”
Ders sırasında işe yarayan düzenlemeler
- Isınma bölümü uzun ve kademeli olsun; derse doğrudan koşarak başlamak zorlayabilir.
- Kesintisiz uzun koşular yerine kısa yüklenme ve dinlenme aralarıyla oynanan oyunlar çoğu çocuk için daha rahattır.
- Soğuk ve kuru havada dışarıda yapılan yoğun derslerde ağız ve burnun önünü atkıyla örtmek ya da dersi kapalı alana almak yardımcı olabilir.
- Çocuğun mola istemesi olağan karşılansın; mola, ceza ya da alay konusu olmasın.
- Ders aniden durarak değil, yavaşlayarak bitsin.
Beklemeden yardım istenmesi gereken durumlar
Ders sırasında belirgin nefes darlığı, hırıltı ya da öksürük krizi başlarsa çocuk durdurulur, oturtulur ve hekimin verdiği plan uygulanır. Şu durumlarda beklemeden 112 aranmalıdır:
- Konuşmakta ya da cümle kurmakta zorlanma
- Dudaklarda ya da tırnaklarda morarma
- Nefes alırken kaburga aralarının içeri çekilmesi
- Kurtarıcı ilaca yanıt alınamaması ya da belirtilerin hızla ağırlaşması
- Bilinç bulanıklığı ya da aşırı uykululuk
Solunum fizyoterapisinin yeri
Solunum fizyoterapisi çerçevesinde çocuğu değerlendirir, hekim yönlendirmesiyle gelen çocukların takibini yaparım. Astımı olan çocuklarda efor sırasındaki nefes düzeni, burundan nefes alma alışkanlığı ve kondisyon değerlendirilebilir; çalışmalar yaşa uygun biçimde, çoğu zaman oyunlaştırılarak planlanır. Bu çalışmalar ilaç tedavisinin yerine geçmez. Nefes egzersizlerini hekiminize ve fizyoterapistinize danışarak uygulayın. Yetişkinlerde efor astımına astımda nefes eğitimi yazısında değinmiştim.
Sık Sorulan Sorular
Astımı hekimin planladığı tedaviyle kontrol altında olan çocukların birçoğu spora ve oyunlara katılabilir. Hangi etkinliğin, hangi düzenlemelerle uygun olduğuna çocuğunuzun hekimi karar verir.
Muafiyet her zaman koruyucu bir seçim değildir; hareketten uzak kalan çocukta kondisyon düşer ve nefes nefese kalmak kolaylaşır. Kararı hekiminizle birlikte verin, dersin nasıl planlanacağını öğretmenle konuşun.
Çocuğun hangi durumlarda zorlandığını, ısınmaya neden ihtiyaç duyduğunu, ilacının nerede durduğunu, hangi belirtide dersi bırakması gerektiğini ve size nasıl ulaşılacağını kısa ve yazılı biçimde paylaşın.
Çocuk durdurulur, oturtulur ve hekimin verdiği plan uygulanır. Konuşmakta zorlanma, morarma, kaburga aralarının içeri çekilmesi ya da ilaca yanıt alınamaması durumunda beklemeden 112 aranır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel öneri yerine geçmez. Solunum fizyoterapisinde çalışma, hekim değerlendirmesi ve yönlendirmesi çerçevesinde yürütülür. Hangi tekniklerin size uygun olduğu, yüz yüze bir solunum değerlendirmesiyle belirlenir. Uygulamalara başlamadan önce hekiminize ve fizyoterapistinize danışınız.
Ani başlayan ya da giderek şiddetlenen nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudak ve tırnaklarda morarma veya bilinç bulanıklığı acil bir durumun belirtisi olabilir. Böyle bir durumda egzersiz denemeyin; vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Bu konu hakkında ayrıntılı bilgi:
Bebek ve Çocuklar