İlk görüşme bir egzersiz seansı değil; nefesinizi anlama görüşmesidir.
Solunum fizyoterapisinde ilk görüşme, kişinin öyküsünün alınması, nefes örüntüsünün gözlenmesi, solunum kaslarının ve göğüs hareketinin değerlendirilmesi ve günlük işlerdeki nefes yükünün incelenmesinden oluşur. Görüşmenin sonunda kişiye özel bir çalışma planı çıkarılır. Hekimin raporları, daha önce yapılmış tetkikler ve kullanılan cihazlar yanınızda olursa değerlendirme daha doğru ilerler. Egzersizler hekim ve fizyoterapist birlikte danışılarak uygulanır.
“İlk görüşmede ne yapıyorsunuz? Hemen egzersiz mi veriyorsunuz?” Bu soruyu sık duyuyorum. Cevabım genelde şu: Önce dinliyorum, sonra bakıyorum, en sonunda birlikte karar veriyoruz.
Bu yazıda ilk görüşmenin nasıl ilerlediğini anlatmak istiyorum; çünkü bilinmeyen bir sürece adım atmak, en çok bilgi eksikliğinde zorlaştırır.
1. Öykü: Önce sizi dinlerim
Görüşme bir sohbetle başlar. Nefes darlığı ne zaman, hangi işlerde ortaya çıkıyor? Gece uyanıyor musunuz? Öksürük, balgam, hırıltı var mı? Daha önce hangi tanılar kondu, hangi tedaviler alındı? Ameliyat ya da yoğun bakım öyküsü var mı?
Bu bölümde en çok işime yarayan şey, sizin kendi cümleleriniz: “Merdivende yarı yolda duruyorum”, “Konuşurken nefesim yetmiyor” gibi. Bunlar, bir ölçümün söylemediklerini söyler.
2. Nefes örüntüsünü gözlemek
Sonra nefesinize bakarım. Nefes alırken omuzlar mı yükseliyor, karın mı hareket ediyor? Nefes hızı ve düzeni nasıl? Konuşurken nefes nasıl bölünüyor? Bunlar için genellikle cihaz gerekmez, dikkatli gözlem yeterlidir.
Kendi nefesinizi nasıl gözlemleyebileceğinizi anlattığım yazı bu açıdan iyi bir hazırlıktır.
3. Göğüs, solunum kasları ve duruş
Göğüs kafesinin hareketi, solunum kaslarının gücü ve dayanıklılığı, omuz, boyun ve sırtın durumu birlikte incelenir. Gerekirse solunum kası gücünü ölçen cihazlarla ek değerlendirme yapılır. Bu değerlendirme sonucunda solunum kası eğitimi gibi bir yöntemin işe yarayıp yaramayacağı görülür.
4. Günlük işler ve eforda nefes
Nefes darlığı çoğu zaman dinlenirken değil, hareket ederken ortaya çıkar. Bu yüzden günlük işlerinizdeki nefes yükünü konuşuruz: Yürüyüş, merdiven, banyo, yük taşıma. Gerekirse kısa bir yürüme ya da fonksiyon testiyle nefesinizin eforda nasıl davrandığına bakılır. Hekiminizin sizi daha önce yönlendirdiği tetkikler varsa bunları da birlikte okuruz.
5. Sonunda: Birlikte plan
Görüşme bir plana varır: Hangi nefes düzeni, hangi egzersizler, hangi sıklıkla, nelere dikkat edilecek ve ne zaman hekime haber verilecek. Plan sizin yaşamınıza uyarlanır; herkese aynı program verilmez. Bazı durumlarda ilk adım egzersiz değil, hekiminize taşınacak bir sorudur.
Görüşmeye yanınızda ne getirin?
- Hekim raporları, epikrizler ve daha önce yapılmış tetkik sonuçları (solunum fonksiyon testi, görüntüleme gibi)
- Kullandığınız ilaçların ve cihazların listesi; mümkünse cihazın kendisi (inhaler, gece solunum cihazı, oksijen gibi)
- Nefesinizin zorlandığı günlük durumların kısa bir notu
- Rahat bir kıyafet ve sorularınız
Acil durumlar görüşme beklemez
Ani başlayan nefes darlığı, dinlenmekle geçmeyen şiddetli nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudaklarda morarma ya da bilinç bulanıklığı değerlendirme randevusu beklenecek durumlar değildir; 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Sonuç
İlk görüşme sizi tanımayı, nefes sorununuzu anlamayı ve size uygun bir yol belirlemeyi amaçlar. Egzersizleri ve çalışmaları hekiminize ve fizyoterapistinize danışarak uygulayın.
Sık Sorulan Sorular
Süre kişinin öyküsüne ve değerlendirmenin kapsamına göre değişir; ilk görüşme genellikle sonraki seanslardan daha uzun sürer, çünkü öykü ve değerlendirme birlikte yapılır.
Önce öykü alınır ve nefes değerlendirilir. Egzersiz planı bu değerlendirmenin sonucuna göre kişiye özel hazırlanır.
Hekim raporları, önceki tetkik sonuçları, kullandığınız ilaç ve cihazların listesi ile nefesinizin zorlandığı durumlarla ilgili kısa notlarınız yararlı olur.
Değerlendirme için başvurabilirsiniz; ancak bilinen bir hastalığınız varsa hekiminizin bilgilendirilmesi ve çalışmaların onun takibiyle birlikte yürütülmesi önemlidir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel öneri yerine geçmez. Solunum fizyoterapisinde çalışma, hekim değerlendirmesi ve yönlendirmesi çerçevesinde yürütülür. Hangi tekniklerin size uygun olduğu, yüz yüze bir solunum değerlendirmesiyle belirlenir. Uygulamalara başlamadan önce hekiminize ve fizyoterapistinize danışınız.
Ani başlayan ya da giderek şiddetlenen nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudak ve tırnaklarda morarma veya bilinç bulanıklığı acil bir durumun belirtisi olabilir. Böyle bir durumda egzersiz denemeyin; vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Bu konu hakkında ayrıntılı bilgi:
Solunum Değerlendirmesi