Nefes daraldığında düz yatmak çoğu kişiyi daha çok zorlar; vücudun duruşu nefes işini kolaylaştırabilir de zorlaştırabilir de.
Nefes daraldığında omuzları ve göğsü destekleyen pozisyonlar, nefes kaslarının yükünü hafifletebilir. Sık kullanılan üç düzen şunlardır: masaya ya da dizlere dayanarak öne eğilerek oturmak, sırtı duvara yaslayıp dizleri hafif bükerek ayakta durmak ve yastıklarla desteklenmiş yan yatış. Bu pozisyonlar rahatlama sağlayabilir ama nedeni ortadan kaldırmaz. Dinlenmeye rağmen geçmeyen, giderek artan ya da konuşmayı zorlaştıran nefes darlığında pozisyon denemekle zaman kaybedilmeden 112 aranmalıdır.
Nefes darlığı olan kişilerle konuşurken şunu sık duyuyorum: “Yatınca daha kötü oluyorum, oturunca biraz rahatlıyorum.” Bu bir tesadüf değil. Vücudun duruşu, nefes kaslarının ne kadar iş yapacağını değiştirir.
Bu yazıda sık kullanılan üç pozisyonu ve onlarla ilgili bilinmesi gerekenleri anlatıyorum. Önce önemli bir sınır: Pozisyon bir rahatlama aracıdır, tanı ya da tedavi değildir.
Pozisyon neden fark yaratır?
Nefes alırken boyun, omuz ve göğüs kasları da devreye girer. Kollar havada ya da omuzlar yukarıdayken bu kaslar hem nefes hem duruş için çalışmak zorunda kalır. Kolları ve gövdeyi bir yere dayamak, bu kasları yükten kurtarır; nefes işi daha çok diyaframa kalır. Diyafram nefesi de bu pozisyonlarda daha kolay yakalanır.
1. Öne eğilerek oturmak
Bir sandalyeye oturun, gövdenizi öne eğin ve kollarınızı dizlerinize ya da önünüzdeki bir masaya, yastığa dayayın. Omuzlarınızı kulaklarınızdan uzak, serbest bırakın. Başınızı kollarınıza dayayabilirsiniz.
- Nefesinizi burundan alıp dudaklarınızı hafif büzerek, yavaşça verin.
- Boynunuzu ve çenenizi sıkmayın; omuzlar düşük kalsın.
- Sandalyenin devrilmeyeceğinden ve ayaklarınızın yere bastığından emin olun.
Çoğu kronik akciğer hastası bu pozisyonu kendiliğinden bulur; ayakta bile bir tezgâha dayanıp öne eğilerek nefeslenir. Bu bir “zayıflık” değil, vücudun akıllıca bir çözümüdür.
2. Sırtı duvara yaslayarak ayakta durmak
Duvardan bir adım kadar uzakta, sırtınızı duvara yaslayarak durun. Ayaklarınızı omuz genişliğinde açın, dizlerinizi hafif bükün, kollarınızı yanda serbest bırakın. Sırtın duvarda desteklenmesi gövdeyi rahatlatır, omuzlar kendiliğinden düşer. Merdiven çıktıktan sonra ya da evde işlerin ortasında nefesiniz daraldığında hızla uygulayabileceğiniz bir düzendir.
3. Yastıklarla desteklenmiş yan yatış
Gece ya da dinlenirken yatmak gerekiyorsa düz sırtüstü yatmak yerine başınızı ve üst gövdenizi yastıklarla yükseltmek, dizlerinizin arasına da bir yastık koyarak yan yatmak çoğu kişi için daha rahattır. Hangi yanın daha rahat olduğunu kişi kendisi bilir; bir akciğeri ilgilendiren bir sorun varsa tercih değişebilir. Bu konuyu gece nefes darlığı ve uyku pozisyonu yazısında ayrıca anlattım.
Pozisyonla birlikte neyi yapmayın?
Pozisyonu bulunca nefesi “zorla düzeltmeye” çalışmayın. Çok derin nefes almak ya da nefesi uzun süre tutmak durumu çoğu zaman kötüleştirir. Hızlanmış nefes için “derin nefes al” tavsiyesinin neden işe yaramayabileceğini anlatan yazıma da bakabilirsiniz. Yanınızda biri varsa sakin kalması, size dokunmadan ve acele ettirmeden yanınızda durması en iyi destektir.
Pozisyon denemeyi bırakıp yardım istemeniz gereken durumlar
Aşağıdakilerden biri varsa pozisyon denemekle vakit kaybetmeyin; 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:
- Dinlenmeye ve pozisyon değiştirmeye rağmen nefes darlığı geçmiyor ya da artıyorsa
- Konuşurken birkaç kelimede bir durmak zorunda kalıyorsanız
- Dudaklarda ya da parmak uçlarında morarma, göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı varsa
- İlk kez ve ani başlayan bir nefes darlığı yaşıyorsanız
Solunum fizyoterapisinin yeri
Solunum fizyoterapisi çerçevesinde kişiyi değerlendirir, hangi pozisyonun o kişi için neden rahatlattığını birlikte inceleriz. Gerekirse nefes darlığı anı için kişiye özel bir plan oluşturulur: Hangi pozisyon, hangi nefes düzeni, ne zaman hekime haber verilmeli. Egzersizleri ve pozisyonları hekiminize ve fizyoterapistinize danışarak uygulayın.
Sık Sorulan Sorular
Çoğu kişi için öne eğilerek oturmak, sırtı duvara yaslayarak ayakta durmak ya da yastıklarla desteklenmiş yan yatış rahatlatıcıdır. Bu pozisyonlar nefes kaslarının yükünü hafifletir; ancak nedeni ortadan kaldırmaz.
Düz yatarken karın içeriği diyaframı yukarı doğru iter ve nefes alma işi zorlaşabilir. Üst gövdeyi yükseltmek bu yükü hafifletebilir.
Dinlenmeye ve pozisyon değişikliğine rağmen geçmeyen ya da artan nefes darlığında beklemeden 112 aranmalı ya da en yakın acil servise başvurulmalıdır.
Genel olarak güvenlidir; yine de kronik bir hastalığınız varsa hangi düzenin size uygun olduğunu hekiminize ve fizyoterapistinize danışarak belirleyin.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel öneri yerine geçmez. Solunum fizyoterapisinde çalışma, hekim değerlendirmesi ve yönlendirmesi çerçevesinde yürütülür. Hangi tekniklerin size uygun olduğu, yüz yüze bir solunum değerlendirmesiyle belirlenir. Uygulamalara başlamadan önce hekiminize ve fizyoterapistinize danışınız.
Ani başlayan ya da giderek şiddetlenen nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudak ve tırnaklarda morarma veya bilinç bulanıklığı acil bir durumun belirtisi olabilir. Böyle bir durumda egzersiz denemeyin; vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Bu konu hakkında ayrıntılı bilgi:
Nefes Darlığı Yaşayanlar